stat4u Wioski w internecie - strony internetowe wiosek

Sondy

Jak oceniasz realizację projektu Pożyteczne Wakacje 2017?
 

Licznik odwiedzin

1019512
DziśDziś3
WczorajWczoraj133
W tym tygodniuW tym tygodniu1676
W tym miesiącuW tym miesiącu10236
Wszystkie dniWszystkie dni1019512

Newsletter

Jeśli chcesz dostawać informację o nowościach na maila zapisz się do newslletera.
Reklama
Reklama
Reklama

Grafika - losowo

Mapa

Reklama

Terminarz

kwiecień 2018
N P W Ś C Pt S
1 2 3 4 5 6 7
8 9 10 11 12 13 14
15 16 17 18 19 20 21
22 23 24 25 26 27 28
29 30 1 2 3 4 5

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń
Reklama
Reklama

Znajomi ze szkoly...

Reklama
Reklama

Komunikacja lokalna

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama

MAZOWSZE I ORZECHOWO W PÓŹNYM ŚREDNIOWIECZU

Mazowsze terytorium historyczne.

Mazowsze włączone zostało do państwa polskiego bardzo wcześnie, już za Mieszka I. W Płocku u schyłku X wieku ukształtował się ośrodek, stolica piastowskiej prowincji, gdzie powstały nowe wartości kultury, to jest chrześcijaństwo i jego instytucje kościoły i zakony. W 1075 r. założono biskupstwo, powstały budowle świeckie i sakralne. Zakładano klasztory i do nich sprowadzano cudzoziemskich duchownych, którzy w Płocku osadzeni, przyczynili się znacznie do rozwoju kultury i oświaty na Mazowszu, która promieniowała na okolice.

„Także zakonnice św. Norberta w Płocku, Magdalenkami zwane, przez biskupa Wita Janinę w 1187 r. zaprowadzone, nauczyły uprawy jarzyn w ogrodach, szczepienia drzew i tkanin rozmaitych jak płótna, sukna...’’ Zakon norbertanek związany był z Orzechowem od końca XIII wieku do 1796r. tj. przez pięć wieków”

Pierwsze nadania na Mazowszu, sześć miejscowości, zakon otrzymał jeszcze w XII wieku. W 1138 r. na mocy testamentu króla Bolesława Krzywoustego powstało księstwo mazowieckie, które przetrwało aż do 1526r.

Orzechowo przed lokacją na prawie chełmińskim. Orzechowo wymienione po raz pierwszy w dokumencie opactwa sieciechowskiego w 1152 r. było własnością możnowładcy Piotra Piotrkowica, a następnie wyżej wymienionego zakonu. Książęta mazowieccy Kazimierz zm. w1267r. oraz  Ziemowit zm. w 1262r., synowie Konrada odebrali Orzechowo zakonnikom sieciechowskim w latach trzydziestych XIII wieku. Zainteresowanie książąt mazowieckich Orzechowem wynikało ze względu na jego usytuowanie obronne. Wieś płożona na wysokim północnym brzegu Narwi, osłonięta od wschodu zalesionym wąwozem, jeziorem, dobrze skomunikowana z Płockiem, położona na szlaku rozwoju osadnictwa w górę Narwi i Bugu. W względnej bliskości Orzechowa znajdowały się trzy grody otoczone opolami. Opolem w średniowiecznej Polsce nazywano wspólnotę sąsiedzką, wraz z należącymi do mieszkańców terenami uprawnymi, okolicznymi lasami i wodami, obszar około 100 do 250 km kwadratowych. W dokumentach z XIII wieku opole występuje jako wspólnota zobowiązań, pod rygorem zbiorowej odpowiedzialności do wspomagania książęcej administracji w utrzymaniu porządku publicznego oraz dostarczania urzędnikom i sądom informacji w sprawach spornych. Ludność opola asystowała przy wytyczaniu granic posiadłości, udzielała informacji związanych z użytkowaniem pól, pastwisk, lasów urzędnikom książęcym. Dotyczyło to wymiaru świadczeń na rzecz książęcego skarbu. Ludność wskazywała także i ścigała sprawców zabójstw, rozbojów i kradzieży i wydawała ich władzom.

Te trzy grody w otoczeniu Orzechowa: Zakroczym, Serock i Nasielsk pozytywnie wpływały na rozwój wsi. Dwa pierwsze z wymienionych grodów obok Orzechowa leżały przy ważnym, średniowiecznym, nadbużańskim szlaku handlowym prowadzącym z Rusi do Bałtyku przez Drohiczyn, Brok, Wyszogród, Płock, Włocławek, Kruszwicę, Gniezno [mapa].

Grody, których sąsiedztwo miało wpływ na rozwój Orzechowa: Nasielsk odległy około 13 km od Orzechowa. Grodzisko [nazwa miejscowa Kopiec] jest datowane na XII-XIII wiek. Położone na bagnistych łąkach w dolinie rzeczki Nasielnej ma kształt pierścienia, o podwójnych wałach. Jego wnętrze o wymiarach 30 x 30  metrów, wał o konstrukcji kamiennej, łączyło się z opolem położonym nad rzeczką. Pierwsza wzmianka pochodzi z 1065r. Na przełomie XII i XIII wieku książę mazowiecki Ziemowit pierwszy podarował część Nasielska klasztorowi w Czerwińsku. Najnowsze znaleziska na Kopcu świadczą o prowadzonej tam produkcji rzemieślniczej. W1386r. książę mazowiecki Janusz Starszy przeniósł Nasielsk z prawa polskiego na prawo chełmińskie i nadał go w wieczyste posiadanie zasłużonemu rycerzowi z Radzanowa. Odtąd Nasielsk był miastem prywatnym.

Zakroczym odległy około 18 km, grodzisko nazwa miejscowa Czubajka, położone w płd. wschodniej części miasta, na cyplu o stromych zboczach, miał kształt owalny o wymiarach ok. 28 x 30 metrów. Jest datowane na XI-XIII wiek, połączone z opolem położonym w widłach Wisły, Narwi i Wkry. Miasto położone na wysokim brzegu Wisły. Rejon Zakroczymia był terenem wczesnego osadnictwa już w latach 4000-1700 przed naszą erą.

Gród w Zakroczymiu strzegł przepraw przez Wisłę, był jednym z pierwszych w łańcuchu warowni nadwiślańskich. Od 1374r. miasto było stolicą ziemi zakroczymskiej . Serock odległy około 14 km,  grodzisko, tzw. Barbarka leży na obszarze miasta na prawym wysokim brzegu Narwi .Ma wymiary 35 x 40 metrów, trzy fazy wałów, z tego dwa, najstarszy i najmłodszy wykonane w konstrukcji przekładkowej. Datowane jest na XI-XIII wiek , łączy się z opolem położonym w zakolu Narwi, naprzeciw dopływu Bugu.

Grodzisko Barbarka , miejsce książęcego grodu przy szlaku handlowym z Mazowsza ku Rusi i Prusom. Serock prawa miejskie uzyskał w 1417r. Nieopodal rynku gotycki kościół parafialny, fundowany przez ostatnich książąt mazowieckich, budowany przed 1525 r.

Wymienione grody łączyły się ze skupiskami osadniczymi, złożonymi z kilku [kilkunastu] wsi wraz z należącymi do mieszkańców  terenami uprawnymi, okolicznymi lasami i wodami tworząc wspólnotę sąsiedzką (opole).

Korzystne położenie Orzechowa, przy ważnym szlaku handlowym, w otoczeniu trzech wymienionych grodów oraz dobre warunki rozwoju hodowli na urodzajnych, nadnarwiańskich łąkach, były czynnikami powodującymi wczesny rozwój wsi.

Największy wpływ na rozwój cywilizacyjny Orzechowa miał zapewne Zakroczym, położony na szlaku do stolicy księstwa w Płocku. W końcu XIV wieku Orzechowo było administracyjnie przynależne ziemi zakroczymskiej.

Orzechowo nadane Templariuszom.

W kronikach i dokumentach przetrwał zapis księcia mazowieckiego Bolesława, syna Konrada, nadania w 1239r. istniejącej już komandorii templariuszy w Wyszkowie trzech miejscowości w tym Qrzechowa nad Narwią. Nadanie to potwierdziła bulla papieska z 1257r. papieża Aleksandra IV [1254—61]

W Słowniku geograficznym Królestwa Polskiego [tom XV cz.1 str.387 znajdziemy informację: W 1239r. Bolesław książę mazowiecki syn Konrada nadaje w Wyszogrodzie niemieckim templariuszom między innymi wieś Orzechowo oraz Daniszewo i Skuszewo leżące kilka mil na północ od Warszawy. Zakon Templariuszy założony został w 1119 r. był zaangażowany w wyprawach krzyżowych w walkach o odzyskanie Ziemi Świętej. Był to duży zakon, posiadał nadania ziemskie w wielu krajach Europy. Na ziemiach polskich otrzymali  templariusze nadania na Śląsku, na Pomorzu a także na Mazowszu. W 1241r. brali udział w bitwie z Mongołami pod Legnicą, gdzie wszyscy rycerze zakonnicy zginęli.

Książe Bolesław osadził templariuszy, mnichów - rycerzy wzdłuż wschodniej granicy Księstwa w Drohiczynie, Łukowie oraz w Wyszkowie. Templariusze mieli zapewnić bezpieczeństwo tej granicy przed najazdami Jadźwingów, Litwinów i Prusów. Te trzy komandorie założone na Mazowszu przetrwały krótko, zaledwie kilkanaście lat. Należy domniemywać, że komandoria w Wyszkowie mała i słaba militarnie i politycznie, nie wpłynęła na odległą wieś Orzechowo, na jej gospodarczy rozwój.

Na naszej ziemi nie pojawił się żaden rycerz z czerwonym krzyżem na białym płaszczu. Tylko komandoria w Drohiczynie nad Bugiem była stosunkowo liczna, dobrze wyposażona, zdolna do działań obronnych. Upadek tego wielkiego zakonu nastąpił w 1312 r. na skutek wielu oskarżeń templariuszy, często niesprawiedliwych, króla Francji, między innymi o herezję. Na ziemiach polskich po kasacie zakonu ich placówki przejął zakon Joannitów.

Ugoda dwóch biskupów.

Nie wiemy kiedy templariusze przestali się interesować Orzechowem, było to prawdopodobnie w latach pięćdziesiątych  XIII wieku. Wtedy wieś przejęło biskupstwo chełmińskie.

W 1280 r. dostaje się Orzechowo w ręce biskupa płockiego, kiedy to biskup płocki Tomasz zawiera z Wernerem  biskupem chełmińskim ugodę, gdzie w zamian za wieś Orzechowo zrzeknie się sądownictwa w ziemi chełmińskiej i 300 łanów w ziemi lubawskiej [KDKM nr.38 ] Wymiana Orzechowa, które posiadało w tamtych latach 28 łanów, na 300 łanów w ziemi lubawskiej świadczy o wysokiej wartości wsi nad Narwią.

Powinności i daniny mieszkańców Orzechowa

Przejęcie Orzechowa przez norbertanki od biskupstwa płockiego było wewnętrzną sprawą kościoła, nastąpiło to w końcu XIII wieku.

Mieszkańcy Orzechowa wnosili daniny i spełniali powinności na rzecz książąt mazowieckich oraz norbertanek płockich. Prawo do dziesięcin uzyskał klasztor w 1303 r. Mimo że dziesięcina w majątkach kościelnych stanowiła jeden z głównych źródeł dochodu kościoła, wzmianki o przekazywaniu jej norbertankom płockim są znikome.

Zakon norbertanek otrzymywał całość nieokreślonej sumy, na którą składały się kary sądowe płacone przez chłopów za zabójstwo mieszkańca swojej wsi, a także za naruszenie ziemi (1327 r.)

W ustroju feudalnym chłop nie miał praw, był własnością  właściciela ziemskiego, w przypadku Orzechowa był własnością klasztoru norbertanek.

Przed lokacją Orzechowa na prawie chełmińskim [1381 r. ] obowiązywały daniny łowieckie, bezpośrednio związane z łowiectwem. Dokumenty immunitetowe [zwalniające, wyłączające daną własność z systemu świadczeń na rzecz władzy publicznej]  pełne są wzmianek o daninach:

-sokołowa,  pilnowanie gniazd sokolich i dokarmianie ptaków przez chłopów

-bobrowa, stróżowanie żeremi bobrowych

-psiarska związana z utrzymaniem psów myśliwskich

Daniny uiszczane były w dniu św. Marcina.

Obowiązek budowy grodów i naprawa starych związanych z obroną kraju ciążył na ludności chłopskiej od dawna. Do rzadkich danin należało podymne, oddawane na Mazowszu przed XIII wiekiem w skórkach kunich, a w XIII i XIV wieku w zbożu w dn. 22 października.

Danina pobór, stały podatek płacony przez chłopów w wysokości 2 grosze od łana, na sprawy wojenne. Danina godun [albo gody]-danina w naturze składana na rzecz księcia, później pana feudalnego. Identyfikowano ją jako opłatę w związku ze ślubem każdego z członków dynastii lub z okazji świąt religijnych np. Świąt  Bożego Narodzenia. Opisany system danin i imunitetów dla Orzechowa dotyczy okresu przed 1381 r. W roku tym Orzechowo zostało lokowane na prawie chełmińskim, system opłat i danin zostaje zmieniony. Będzie przedstawiony w następnym artykule.


 

Opracował: Kazimierz Andrzej Trejber

 

Mazowsze i Orzechowo w późnym średniowieczu
 

you are here: Start Sołectwa Stare Orzechowo Historia Starego Orzechowa Mazowsze i Orzechowo w późnym średniowieczu