stat4u Wioski w internecie - strony internetowe wiosek

Sondy

Jak oceniasz realizację projektu Pożyteczne Wakacje 2017?
 

Licznik odwiedzin

987447
DziśDziś35
WczorajWczoraj113
W tym tygodniuW tym tygodniu1305
W tym miesiącuW tym miesiącu8194
Wszystkie dniWszystkie dni987447

Newsletter

Jeśli chcesz dostawać informację o nowościach na maila zapisz się do newslletera.
Reklama
Reklama
Reklama

Grafika - losowo

Mapa

Reklama

Terminarz

luty 2018
N P W Ś C Pt S
28 29 30 31 1 2 3
4 5 6 7 8 9 10
11 12 13 14 15 16 17
18 19 20 21 22 23 24
25 26 27 28 1 2 3

Najbliższe wydarzenia

Brak wydarzeń
Reklama
Reklama

Znajomi ze szkoly...

Reklama
Reklama

Komunikacja lokalna

Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Reklama
Ewangelicy w Orzechowie

PRUSKIE  RZĄDY

Po trzecim rozbiorze Rzeczpospolitej w 1795 r. ziemie nasze znalazły się w zaborze pruskim, w utworzonej prowincji Prusy Nowowschodnie. Prusacy na zagarniętych terenach stopniowo wprowadzali swój ustrój państwowy, swoją administrację, , ograniczono wpływy duchowieństwa .Przeprowadzono częściową konfiskatę dóbr kościelnych. Nastąpił podział chłopów na pańszczyźnianych, czynszowych i innych zajmujących się pracami najemnymi w folwarkach, leśnictwie, rybołówstwem,  przy wyrębie lasów.

Rozpoczęto akcję kolonizacyjną w celu zagospodarowania terenów opuszczonych i nie uprawianych, a także stopniowej germanizacji zdobytych ziem. W tym celu na przygotowany grunt ściągano stopniowo ludność niemiecką. Nie wszyscy koloniści byli rolnikami. Rolnicy musieli umieć uprawiać ziemię, dostawali przydział odpowiedniego areału gruntów. Inni znajdowali zatrudnienie w domenach, głównie królewskich. Przygotowano tereny pod kolonizację, w pierwszym rzędzie wybrano je w okolicy Płocka.

Właściwa akcja kolonizacyjna rozpoczęła się w latach 1799-1800 roku. Obok Państwa Pruskiego prowadzono werbunek osadników z Rzeszy Niemieckiej. Do roku 1806 w departamencie płockim założono 20 koloni, osiedlono 505 rodzin w sumie 2986 osób. Osadnicy  pochodzili z Wirtembergii, Meklemburgi, Baden, Pomorza i innych  prowincji pruskich oraz z Rzeszy. Kolonie stanowiły administracyjną całość z sołtysem obdarzonym dużą władzą. Koloniści otrzymali ziemię w wieczystą dzierżawę, zwolnienie z szarwarku, wsparcie finansowe oraz w sprzęcie.  Prawo broniło gospodarstw przed rozdrobnieniem, podział gruntu bez zezwolenia kamer był niedozwolony, przy sprzedaży urząd kamery [u nas w Zakroczymiu ] miał pierwszeństwo kupna. Obowiązujące przepisy zezwalały na usuwanie chłopów z ziemi w wypadku karygodnego zaniedbania gospodarki.

Nabywca ziemi musiał wykazać się kwalifikacjami rolniczymi, płacić czynsz i podymne, podlegał władzy  urzędu domen, tam sporządzano akty kupna-sprzedaży oraz testamenty. Koloniści mogli przekazywać za życia posiadaną ziemię swoim dzieciom, jednak po uzyskaniu zgody urzędu kamery. Władze pruskie broniły grunty rolnicze przed rozdrobnieniem, co było przekleństwem polskiej wsi. Koloniści są ludźmi wolnymi, mają

wyższy status od chłopów polskich, którzy są poddanymi panów gruntowych lub duchowieństwa. W tym czasie wieś Orzechowo, po kilku wiekach przestała być własnością zakonu norbertanek płockich.  W gminie Pomiechowo utworzono cztery kolonie. Kolonia w Orzechowie nazwana Broskowendorf została założona w latach 1803-1806. Osiedliło się dwanaście rodzin, w tym pięć z Rzeszy Niemieckiej oraz siedem z Prus.

W 1806r. wybuchła wojna francusko-pruska, zwycięskie oddziały armii napoleońskiej Francji przybyły na ziemie polskie. Z ziem zaboru pruskiego w 1807r. utworzone zostaje Księstwo Warszawskie, administracja pruska upada. Tworzenie kolonii zostaje zaniechane, sytuacja osadników się pogarsza. Ziemia kolonistów staje się automatycznie Orzechowem. Władze Księstwa Warszawskiego honorują prawa nabyte kolonistów: wolność osobistą oraz prawa do własności ziemi. Dynamiczne zmiany polityczne i gospodarcze lat 1806-1815 wpłynęły na nastroje kolonistów. Trzy rodziny osadników opuszczają Orzechowo

PIERWSZE POKOLENIE EWANGELIKÓW W ORZECHOWIE.

Harbart [ Hartlep ] Jan był rolnikiem, miał 31 lat, żona Magdalena Bryk lat 18. Jan miał dobry start w nowym kraju, szybko zbudował dom w którym urodziły się także dzieci sąsiadów mieszkających w trudnych warunkach[ Zuzanna Lawendowska, Dorota Tosep] Dzieci Jana i Magdaleny

Anna, Karolina ur. w1809 r.

Michał ur. w 1812r.

Anna ur. w 1814 r.

Jan był człowiekiem przedsiębiorczym, uczynnym i otwartym. Małżonkowie nawiązali kontakty i przyjaźnie z okolicznymi mieszkańcami, także z drugiego brzegu rzeki z Topoliny. Jan jako pierwszy podaje, przy akcie urodzenia dziecka, że mieszka w Koloni [Broskowendorf] Orzechowo.

Związał  się z rzeką, co pozostało tradycją w tej rodzinie. W późniejszych latach brak danych o Hartlepach, dopiero w XX wieku jest ich wiele.

Harbart[ Hartlep] Fryderyk lat 28, żona Katarzyna lat 22.W przeciwieństwie do brata Fryderyk nie związał się z nowym krajem.

W1810r. ur. się im córka Anna Dorota, brak danych na temat ich pobytu w Orzechowie. Najprawdopodobniej wrócili do swych stron ojczystych.

Tosep Fryderyk lat 28, żona Katarzyna Tanka lat 20, po urodzeniu córki

Doroty w 1810r., podobnie jak Fryderyk Hartlep, opuszczają Orzechowo. Obaj nie dostali przydziału ziemi, byli wyrobnikami, żyli z pracy dorywczej.

Pittermann Jakub lat 29 z żoną i z synem Chrystjanem ur. w 1810r. to trzecia i ostatnia rodzina kolonistów, która opuściła Orzechowo. Jakub był mało aktywny, nie wiązał z nowym środowiskiem, mimo że był włościaninem. Pittermannowie byli prawdopodobnie mennonitami. Była to nieliczna protestancka grupa ludności osiadła w okolicach Nowego Dworu, we wsiach w bagnistych okolicach .

Beyza Marcin lat 41 rolnik, karczmarz, żona Chrystina lat 32, dostał mały przydział ziemi, a za otrzymaną pomoc finansową od władz pruskich założył karczmę, wyszynk piwa.

Dzieci urodzone w Orzechowie:

córka Luiza, Charlotta ur. w1808r. zm.w 1827r.

syn Karol ur. w 1810r. [wg.Ksiąg E-A ], zm. w 1827r.

syn Daniel, Jakub ur.w 1816r. ożenił się ok. roku 1837 z Teklą Kwiecińską.

Marcin Beyza przed śmiercią w 1821r.sprzedaje karczmę Michałowi Geritz, sąsiadowi koloniście oraz  rozporządza ”majątek cały w bydle i.........oraz grunt naleśny „ przekazuje synowi Danielowi, córce Luizie i żonie. Córka umiera 6 lat po ojcu w wieku 20 lat, panna. Grunt naleśny uzyskany z wykarczowania lasu. Daniel Jakub Beyza przeniósł się do Pomiechowa..

Geritz Michał zagrodnik, karczmarz, wyrobnik lat 21 z żoną Anną Netz lat 22 byli najmłodszymi osadnikami w Orzechowie. Przybyli z nimi Piotr lat 13 oraz Michał lat 6. Michał imał się różnych zajęć, Piotr był parobkiem oraz wyrobnikiem.

Dzieci Michała i Anny :

córka Karolina, Elżbieta ur. w 1811r.

syn Jan, Jakub ur. w 1814r.

córka Anna ur. w 1820r.

córka Marianna ur. w 1822 r.

W 1821r. Michał i Anna odkupili karczmę od sąsiada Marcina Beyza. Michał [drugi ur. w 1800r. ] wyrobnik lat 21 ożenił się w 1821r.z Anna, Elżbietą Szmitt lat 27.W 1821r. urodził się im syn Jan, Fryderyk a w roku 1823 córka Krystyna. W późniejszych latach rodzina notowana jest w Pomiechowie pod nazwiskiem Gec.

Szmitt, Szmit [Szmyt] Stefan zagrodnik lat 50 z żoną Ewą Kur lat 45 byli jednymi  z najstarszych osadników w Orzechowie, ich dzieci: syn Stefan, nazwany we wsi Szczepanem miał lat 8, córka Anna Elżbieta lat 12. Wiek Szmittów wskazuje, że mogli oni przybyć na ziemie polskie wcześniej i zamieszkaćw okolicy, zanim osiedli w Orzechowie.

W księgach parafii ewangielicko-augsburskiej w Nowym Dworze są zarejestrowani inni Szmittowie, nazwisko to jest popularne u Niemców.

Córka Anna Elżbieta wychodzi za mąż w 1821r. jak podano wyżej. Syn Szczepan lat 34 żeni się w 1832r. z Anną Kownacką, dziewczyną z sąsiedztwa lat 17. Rodzą się dzieci: córka Anna ur. w 1833, zm. w tym samym roku., syn Jan Marcin ur. w 1835 oraz córka Marianna ur. w 1835r.

Żona Szczepana zm. w 1836r. w wieku 21 lat. Dzieci z  małżeństwa Jana z Anielą Ziółkowską zawartego w 1860 r. [ Marianna, Aniela, Józef, Franciszek, Jan, Katarzyna ] . przyczyniły się do wzrostu znaczenia rodziny w Orzechowie, Szmittowie otrzymują nowe nadania lub kupują ziemię, są gospodarzami czynszowymi. Nazwisko Szmyt zaczęła rodzina używać w końcu  XIX wieku.

Hunke Adam wyrobnik lat 48 , przybył do Orzechowa z żoną Marianną Kryger lat 33 oraz dziećmi:

Syn Dawid ur. w 1792r.w 1822 ożenił się z Anną Muzalf , druga żona Marianna Trejber córka Jakuba i Elżbiety . Pracował jako strażnik leśny.

córka Elżbieta ur. w 1793r., mąż Tomasz Kownacki chałupnik.

córka Anna ur. w 1800r. mąż Walenty Muzalf wyrobnik z Lovisenfeld.

córka Ewa ur. w 1804r. mąż Marcin Szkudnicki.

Rodzina Hunke pochodziła z Pomorza, tam prawdopodobnie brali udział w pierwszej zorganizowanej po drugim rozbiorze, pruskiej akcji kolonizacyjnej. Była to źle przygotowana, nieudana kolonizacja. Adam Hunke owdowiał i ożenił się po raz drugi w 1818r.z Małgorzatą Tanka. Zmarł w 1825r. w wieku 67 lat.

Hermann Jakub lat 27 włościanin, zagrodnik, kołodziej [stelmach]

przybył do Orzechowa z żoną Marianną Netz lat 22. Dzieci Hermanów :

Syn Chrystjan] ur. w 1811r. [ wg. Księgi E-A ]

Syn Michał ur. w 1813r.

Córka Krystyna ur. w 1816 r.

Córka Marianna ur. w 1818 r. zm. w 1819 r.

W  Kempie  Kikolskiej  pobliskiej wsi kolonistów osiedlił się Herman

Michał, młodszy brat Jakuba.

Gara Jan zagrodnik lat 42 z żoną Maryianną Kufalt lat 32 osiadł w

Kikołach , prawdopodobnie w Orzechowie nie było już przygotowanych terenów osadniczych. W bliskiej okolicy mieszkali koloniści o nazwisku Gara.

W  roku 1810 w rodzinie Gara urodził się syn Krystjan .W latach czterdziestych następcy Jana wybrali opcję rosyjską, zmienili nazwisko na Garaszymow i prawdopodobnie poświęcili się służbie carskiej, na olbrzymich obszarach cesarstwa.

Lentz Marcin lat 26r.oraz żona Anna Dorota Bala lat 22. byli bezdzietną, młodą rodziną kolonistów .W 1814r. rodzi się córka Krystyna, ojciec Marcin niebawem umiera. W 1816r. Anna, Dorota, wdowa lat 32  wychodzi za mąż za Michała Dey ewangelika, z zawodu tracza z Kempy  Kikolskiej, pracującego przy wycince lasu. W następnych latach nazwisko Lentz nie występuje wśród mieszkańców Orzechowa.

Treyber[ Trejber ] Jakub lat 46 z żoną Elżbietą lat 39 oraz z czworgiem dzieci przybył z Wirtembergii, historycznej krainy płd-zach. Niemiec.

Córka Krystyna ur. w 1788r. konkubina, potem żona Michała Horwarda, dezertera z armii austriackiej z pochodzenia węgier.

Córka Anna ur. w 1790r. mąż Fryderyk Reinhold, strażnik w lesie.

Córka Henryka ur. w 1792r. niezamężna, dwoje dzieci

Syn Filip ur. w 1797r. żona Marianna Jobs z Lowisenfelde.

Dzieci urodzone w Orzechowie:

Córka Marianna ur. w 1805r. żona Dawida Hunke

Syn Karol ur. w 1807r. wyrobnik w cegielni, żonaty, w  Powstaniu Listopadowym

w 1830/31r. żołnierz polski w Pułku Siódmym Piechoty Liniowej w Orzechowie.

Jakub Treyber był rolnikiem, uprawiał włókę ziemi, zm. w 1826r. w wieku 67 lat, przed śmiercią sprzedał ziemię sąsiadom dla zabezpieczenia materialnego dzieci, spadkobierców . Filip osiadł w Kolonii Orzechowo, jako gospodarz czynszowy.

Gospodarstwo tej rodziny przejęła rodzina Nagel, Michał ur. w 1779r. żona Rozyna Fast ur. w 1789 r. przybyli do Orzechowa z kolonii Nowy Modlin ( Luisenfelde ).

Rokiem bazowym do określenia wieku osób lub zdarzeń jest rok 1806,

ostatni rok istnienia  koloni Broskowendorf.

W początku XIX wieku, w pierwszym pokoleniu zawiązują się już cztery mieszane małżeństwa, proces ten będzie się stopniowo poszerzał.

Koloniści z Orzechowa stopniowo integrują się ze stałymi mieszkańcami wsi, małżeństwa rejestrują się w polskiej administracji gminnej, rodzą się dzieci na polskiej ziemi, ewangelicy uczestniczą w tworzonym systemie wiejskiej oświaty, poznają lokalne obyczaje.

Wokół w odległości kilku lub kilkunastu kilometrów mieszkają inni koloniści, w Nowym  Dworze, w Kazuniu Niemieckim, we wsi Sady, w Nowym  Modlinie, Błędówku, Dębinkach, Nasielsku i okolicznych wsiach oraz w Karolinie, Komornicy, Skierdach i Kępie Kikolskiej. Spotykają się na targowiskach lub w parafii  Ewangelicko-Augsburskiej w Nowym Dworze. W latach dwudziestych XIX wieku  osiedliła się w Orzechowie rodzina  Drang z okolic Radzymina. Z rodziny tej pochodzi Zygmunt Drank, nauczyciel Szkoły w Orzechowie w latach 1987-92. Osadnicy z których większość nie dostała przydziału ziemi, poszukują pracy w okolicy, są mobilni ,uczą się nowych zawodów, wnoszą do otoczenia umiejętności rzemieślnicze, pracowitość, gospodarność. Z czasem mieszają się z żywiołem polskim, asymilują się i stopniowo polonizują, czego dowodem są wyniki spisu z 1835r.

[Warschauer Liste der Kolonien und  Kolonisten vom Jahre 1835 ] Warszawska

Lista Kolonii i Kolonistów z roku 1835r. [W posiadaniu autora ]  która podaje dla Kolonii Orzechowo; dymów [zagród]-4, kolonistów [rodzin]—5, członków rodzin—21, wieś wtedy miała około-211 mieszkańców. Po dwudziestu pięciu latach od założenia kolonii, dziesięć procent mieszkańców wsi uważało się za kolonistów.

 

Opracował: Kazimierz Andrzej Trejber


Ewangelicy w Orzechowie
 

you are here: Start Sołectwa Stare Orzechowo Historia Starego Orzechowa Ewangelicy w Orzechowie